Các quá trình tạo đá quý trong tự nhiên

Các quá trình tạo đá quý trong tự nhiên

Mỏ đá quý

Mỏ đá quý là mỏ khoáng sản mà người ta khai thác với mục đích chủ yếu là lấy nguyên liệu cho ngành công nghiệp đá quý (sản xuất hàng trang sức).

Giống như các mỏ khoảng sản khác, mỏ đá quý cũng phải đạt tiêu chuẩn của một mỏ khoáng là: trữ lượng, chất lượng, điều kiện kinh tế kĩ thuật v.v..

Mỏ đá quý được khai thác với mục đích là lấy nguyên liệu cho ngành công nghiệp đá quý
Mỏ đá quý được khai thác với mục đích là lấy nguyên liệu cho ngành công nghiệp đá quý

Các quá trình tạo đá quý

Cũng giống như các mỏ khoáng sản và các thành tạo địa chất khác (đá, khoáng vật, các mỏ đá quý được hình thành trong 3 quá trình chủ yếu sau đây.

Quá trình magma

Các mỏ, các đá magma là những thành tạo địa chất được hình thành do các khối đá nóng chảy (magma) nguội lạnh và kết tinh. Nguyên nhân gây ra nóng chảy những bộ phận nhất định của vỏ trái đất cho đến nay vẫn còn nhiều điều chưa rõ ràng, song có lẽ nguyên nhân đáng thuyết phục nhất là năng lượng phóng xạ cùng với nhiệt độ và áp suất cao đã tồn tại ở độ sâu lớn.

Các lò magma có thể có kích thước rất khác nhau , từ rất nhỏ (một vài dặm) đến hàng ngàn dặm, ví dụ như đèo Hải Vân đã được kết tinh từ một khối magma rất lớn có thành phần granit.

Nếu khối magma nguội lạnh và độg cứng chậm chạp ở dưới sâu nó sẽ có kiến trúc kết tinh hạt thô. Quá trình nguội lạnh nhanh có thể dẫn đến hình thành thủy tinh tự nhiên như opxidian, các đá xốp như đá bọt, hoặc các đá kết tinh rất mịn như bazan v.v.. Ví dụ về loại đá kết tinh hạt thô là đá hoa cương (granit) hay mịn hơn chút là đá kimbeclit, một loại đá chứa kim cương .

Các dòng năng lượng magma
Các dòng năng lượng magma

Đối với các nhà nghiên cứu đá quý mầu thì loại đá magma có ý nghĩa nhất là các thể pecmatit. Có thể pecmatit hình thành vào giai đoạn cuối cùng của quá trình nguội lạnh và kết tinh của khối magma có thành phần chủ yếu là granit. Vào giai đoạn này nhiều chất bốc (chất bay hơi) vẫn chưa kết tinh và được tích lũy lại trong phần sót của khối magma. Do khối magma sót này tồn tại rất lâu ở trạng thái nóng chảy nên nhiệt độ giữa khối magma và đá xung quanh khá đều nhau, và quá trình kết tinh rất chậm. Hơn nữa phần magma sót này lại rất linh động, đây là các điều kiện lí tưởng để hình thành các tinh thể lớn và chất lượng cao.

Chính tính linh động của các sản phẩm magma sót này đã tạo điều kiện cho các nguyên tử chuyển động khá tự do, cả những nguyên tử có hàm lượng rất nhỏ cũng có cơ hội gặp được những nguyên tử thích hợp khác và hình thành các tinh thể khác nhau. Chính vì thế mà một số nguyên tố hiếm cũng có thể tạo ra các tinh thể có kích thước đáng kể, như berili trong berin rất hay gặp trong các thể pecmatit. Các khoán vật đá quý khác cũng hay gặp trong pecmatit là : topaz, tuamalin, kunzit, đá mặt trăng, ruby, saphia, crizoberin, và cả một số khoảng vật hiếm khác như owcla, apatit.

Các mỏ đá quý hình thành liên quan với các thể pecmatit như trên được gọi là các mỏ pecmatit. Liên quan với các hoạt động magma, đá quý cũng có thể hình thành theo cách khác. Đó là khi các dung dịch hậu magma đi xa theo các đứt gãy, các khe nứt và kết tinh chúng trong các đá vây quanh dưới dang các mạch, các vỉa v.v.. Ví dụ về các loại đá quý hình thành theo phương thức này là: amethyst, emơrot v.v.. Mỏ được hình thành theo kiểu này gọi các mỏ nhiệt dịch. Ngoài ra nước ở trên mặt cũng có thể đưa các vật chất xuống sâu và khi gặp điều kiện thuận lợi sẽ kết tịnh trong các hang hốc, các khe nứt trong đá vây quanh, ví dụ như các loại đá quý bizura, malachit…

Quá trình trầm tích

Các tác nhân phong hóa trên bề mặt Tráu Đất có thể phá hủy hầu hết các loại đất đá, trong đó quan trọng nhất là: nước ngầm, nhiệt độ, các hóa chất, thực – động vật, gió, dòng chảy v.v. một khi bị phá hủy (hóa học và  cơ học), các phần sót lại được dòng nước, gió mang đi và tái nắng đọng ở những khu vực thích hợp nào đó, tại các bồn sông, hồ hoặc biển, đó là các thành tạo trầm tích, còn gọi là các thành tạo thứ sinh, khác với các thành tạo magma được gọi là thành tạo nguyên sinh. Các mỏ đá quý được hình thành theo cơ chế này được gọi là các mỏ trầm tích.

Các mỏ đá quý được hình thành theo cơ chế này được gọi là các mỏ trầm tích
Các mỏ đá quý được hình thành theo cơ chế này được gọi là các mỏ trầm tích

Sự tích tụ của các khoáng vật nặng do các dòng chảy tại các lớp cuội sỏi của sông suối tạo nên các mỏ đá quý quan trọng nhất trong các mỏ trầm tích. Các mỏ này có tên gọi là mỏ sa khoáng và các đá quý quan trọng nhất đều được khai thác từ các mỏ sang khoáng trừ một vài loại dá quý như opan, biruza và một vài loại đá quý khác.

Quá trình biến chất

Các thành tạo biến chất là các thành tạo địa chất được hình thành do biến đổi các thành tạo magma và trầm tích đã hình hành trước đó dưới tác dụng của các tác nhân như nhiệt độ, áp suất hoặc các khối magma bên cạnh. Kiểu biến chất chủ yếu là biến chất khu vực lại ít có ý nghĩa đối với nhà đá quý học vì có ít loại đá quý được hình thành từ đây. Trong kiểu biến chất này, nhiệt độ và áp suất phát sinh từ hàng chục km lớp đá nằm trên, hoặc nhiệt độ và áp suất kèm theo các quá trình tạo núi trong vỏ Trái đất, đã gây ra nhưng biến đỏi rất to lớn: đất cát biến thành quăczit, diệp thạch thành đá phiến, đá vôi thành đá hoa v.v. Trong quá trình này các khoáng vật được sinh ra trong trạng thái rắn. Một số khoáng vật đá quý có hình thành trong quá này (granat) nhưng chúng ít khi có chất lượng đá quý.

Một số khoáng vật đá quý có hình thành trong quá này nhưng chúng ít khi có chất lượng đá quý
Một số khoáng vật đá quý có hình thành trong quá này nhưng chúng ít khi có chất lượng đá quý

Kiểu biến chất có ý nghĩa quan trọng nhất đối với nhà đá quý học được gọi là kể biến chất tiếp xúc, trong đó các đá đã hình thành trước đó bị “nướng” bởi sự xâm  nhập của các dung dịch phát sinh từ lò magma  đã làm cho các đá tái kết tinh. Trong quá trình này, các tập chất có trong đá có thể tích tụ lại và hình thành các khoáng vật mới, ví dụ như corindon, spinen và các khoáng vật trong đá hoa. Theo nhiều nhà nghiên cứu, mỏ ruby Mogok điển hình của Myanma được hình thành theo kiểu này.

Công ty cổ phần Trang sức và Đá quý Việt nam là một trong những công ty hàng đầu cả nước về thiết kế, chế tác về đá quý và trang sức. Nếu có mong muốn tư vấn thiết kế sản phẩm trang sức, đá quý mang tính “cá nhân hóa và gắn liền với câu chuyện của bản thân”,  Quý khách vui lòng đăng ký trực tiếp trên website để được phục vụ tốt nhất.

Để được tư vấn trực tiếp, Quý Khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đăng ký trực tuyến TẠI ĐÂY. Ngoài ra, nếu Quý khách cần hỗ trợ luôn, vui lòng nhắn tin tại TẠI ĐÂY (24/24).

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *